• Klimaatadaptieve Stad

Bouwen aan een bomendatabase voor koeling

Velen hebben de afgelopen zomer (de gevolgen van) hitte en droogte zelf ervaren. Het was een van de droogste en heetste zomers ooit. Door een hoge dichtheid van bebouwing blijft vooral in stedelijke gebieden de warmte erg hangen. Hoe krijg je die warmte weg uit de stad? Dr. arh. Eva Stache ontving samen met The Green Village en Universiteit Leiden in 2025 een LDE-subsidie om onderzoek te doen naar de verkoelende bijdrage van de verdamping van bomen.

Boomtranspiratieonderzoek op het HittePlein

Bomen als natuurlijke airco

Bomen leveren belangrijke ecosysteemdiensten zoals waterretentie, luchtzuivering en gezondheidsvoordelen. Daarnaast concludeerde Eva in haar onderzoek dat bomen ook een van de meest efficiënte manieren is om steden te koelen. Dat bomen voor verkoeling zorgen, is op zich niet nieuw. Er was echter nog weinig bekend over hoeveel verschillende boomsoorten transpireren en hoeveel koeling dat daadwerkelijk oplevert.

Eva: “Om de warmte weg te krijgen uit de stad, moet je weten hoeveel water bomen kunnen transpireren. Ik heb jarenlang gezocht naar data hierover, maar die bleek nauwelijks beschikbaar.”

Het HittePlein op The Green Village

Onderzoek op het HittePlein

Eva deed de afgelopen drie zomers onderzoek op het HittePlein naar de verkoelende werking van bomen via transpiratie. Verschillende boomsoorten die vaak in de stad staan, zoals populieren, beuken en platanen, werden onderzocht. De vijfjarige bomen kreeg zij in bruikleen van CRE (Campus Real Estate). Na afloop van het onderzoek kregen ze een mooie plek op de campus van de TU Delft.

Op het HittePlein stonden per meetcampagne vijf bomen in vijf losse bakken. Deze bakken stonden op weegschalen gekoppeld aan loggers. Het gewicht werd automatisch elke vijf minuten gewogen en opgeslagen. Tijdens meetcampagnes op dagen warmer dan 25 graden werden de bakken en deels de stam ingepakt met zeilen. Zo werd verdamping vanuit de bodem uitgesloten, waardoor alleen de verdamping via de bladeren kon worden gemeten.

In deze grafiek zie je het ritme van een van de bomen op het HittePlein. Overdag neemt het gewicht sterker af dan ’s nachts, wat erop wijst dat de boom dan meer transpireert. De piek laat zien wanneer de boom water heeft gekregen.

Grafiek boomtranspiratie

Het HittePlein is volgens Eva de ideale plek om haar onderzoek te doen. “Niet alleen door de technische mogelijkheden, maar het plein heeft hier, net als in een stad, ook echt een functie en wordt intensief gebruikt door bezoekers. Daarmee heeft het niet alleen wetenschappelijke en ecologische waarde, maar ook sociaal.”

De resultaten

Uit het onderzoek bleek dat de populier en plataan het meest transpireerden. De verzamelde meetgegevens van verschillende boomsoorten en hun transpiratie worden uiteindelijk verwerkt in een unieke, publiek toegankelijke database.

In het onderzoek werden enkel vijfjarige bomen gemeten, die nog relatief klein zijn. De metingen maakten het mogelijk dat TU Delft-student Mathijs Boerjan samen met Roy Remme van de Universiteit Leiden, een formule ontwikkelden waarmee de transpiratie van bomen gedurende hun levensloop kan worden voorspeld. Dat gebeurde op basis van bekende groeicurves van bomen.

Eva: “Zo kunnen we de transpiratie van bomen gedurende hun levensloop voorspellen en daarmee de bijdrage van bomen aan stedelijke verkoeling beter kwantificeren.”

Met deze inzichten kun je ook beter bepalen waar in de stad een boom op een geschikte plek staat. Zo kun je onderzoeken of een boom voor droge perioden voldoende water tot zijn beschikking heeft.

“Door de verkoeling van boomsoorten te kwantificeren kunnen steden beter onderbouwde beslissingen maken over waar en welke bomen het meest effectief zijn.”

Hoe nu verder?

De resultaten zijn veelbelovend en laten zien hoeveel potentie bomen hebben als natuurlijke airco’s voor steden. Als vervolg op dit onderzoek zou Eva graag in totaal 30 boomsoorten meten en de resultaten combineren met satellietdata over verdamping. Daarmee kan een veel completer beeld en bijbehorende database ontstaan van de verkoelende werking van bomen in stedelijke gebieden.

Eva: “Hoe je bestaande steden met deze kennis kunt transformeren, is een vakgebied dat nog volop in ontwikkeling is. We zouden anders moeten ontwerpen. Dat spel is nog niet uitgespeeld.”

Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door LDE, TGV, STAcHE ARCHITECT, Bienfait, TU Delft

 

 

Vragen of samenwerken?

Neem contact op met Thijs.

Contact

Telefoonnummer

015 278 20 64

Adres
Van den Broekweg 4, Delft
TU Delft Campus
Socials
Get Social
PZH logo